Ecstasy i torpedy

W filmie „Koniec trasy” (2015 r.) opowiadającym historię pięciodniowego wywiadu przeprowadzonego przez dziennikarza pisma Rolling Stone z pisarzem Davidem Fosterem Wallace’m, główny bohater podczas sceny spotkania z przyjaciółmi (62’33) oglądając telewizję wspomina o filmie „Algier” z aktorką Hedy Lamarr „…jest fascynująca, wymyśliła metodę rozpraszania widma” – mówi do przyjaciółki Wallace. Wspomniany film, w którym główną rolę zagrała Hedy Lamarr miał swoja premierę w 1938 r. Właśnie w tym roku Hedwig Eva Maria Kiesler austriacka żydówka przybyła do Holywood zmieniając nazwisko na Hedy Lamarr. Wytwórnia filmowa Metro-Goldwyn-Mayer, która podpisała z nią kontrakt reklamowała swój nowy nabytek jako „najpiękniejszą kobietę Holywood”. Wcześniej znana była głównie z czechosłowackiej produkcji „Ecstasy”, gdzie jako Ewa epatowała nagością i grała w odważnych jak na owe czasy scenach aktu miłosnego, w których w roli Adama dzielnie partnerował jej niemiecki aktor Aribert Mog. Film w roku 1933 wywołał skandal obyczajowy i w wielu krajach był zakazany. Dzieło czeskiego reżysera Gustava Machatego oficjalnie potępili papież Pius XI i kanclerz Adolf Hitler, który podobno później wdał się w romans z ekscentryczną aktorką. Hedy Lamarr z Hitlerem i Mussolinim poznał jej pierwszy mąż Fritz Mendl sympatyzujący z faszystami austriacki przemysłowiec z branży zbrojeniowej. Mendl był ustosunkowanym politycznie prezesem Hirtenberger Patronen Fabrik, produkującej amunicje i części do radiostacji. W okresie II wojny światowej w jego fabryce pracowali więźniowie obozu Mauthausen. W roku 1937 Maria Kiesler aka Hedy Lamarr porzuciwszy męża wyjechała do Londynu, a następnie do USA, gdzie w 1940 roku poznała muzyka Georga Antheil. W świecie artystycznej awangardy lat 20 nosił przydomek „Bad Boy of Music”. W późniejszych latach w Holywood komponował muzykę do filmów. Na zamówienie znanego kubisty Fernanda Legera w 1924 r. skomponował muzykę do filmu „Ballet Mecanique”. Do kompozycji wykorzystał instrumentarium złożone z zsynchronizowanych mechanicznie 16 pianoli, 3 ksylofonów, 4 perkusji, 2 fortepianów, 7 elektrycznych dzwonków, 5 syren alarmowych, tam-tamu i 3 samolotowych śmigieł. W roku 1941 Hedy Lamarr i George Antheil po rocznej współpracy zarejestrowali w urzędzie patentowym nowatorski system sterowania torpedami przy pomocy fal radiowych o zmiennych częstotliwościach, określany dziś jako FHSS (frequency-hopping spread spectrum). Patentem zainteresowała się US Navy. Ze względu na duże znaczenie dla obronności kraju i zastosowanie militarne projekt został utajniony aż do lat 90 tych. Jedna z odmian opracowanego przez aktorkę i muzyka systemu ma dziś zastosowanie między innymi w GPS i sieci GSM.

Losy Ariberta Moga, partnera Hedy Lamarr ze sławnej  „Ecstasy” nie były tak optymistyczne. W czasie, gdy ona rejestrowała patent w 1941 r. zginął służąc w jednostce liniowej na froncie wschodnim. Rok wcześniej wcielił się w postać niemieckiego oficera w swoim ostatnim filmie pt. „Koncert życzeń”. Współscenarzystą tej propagandowej produkcji był Josef Goebels, który najwyraźniej nie był zadowolony z końcowego efektu swej pracy.

Czeski reżyser “Ecstasy” Gustaw Machaty wyjechał do USA i w 1937 roku nagrał swój najpopularniejszy film “Madame X”. Obraz ten doczekał się dwóch remake’ów w 1966 i 1981 r. Pierwsza, przedwojenna wersja tego filmu zapewne była znana w Szydłowcu, być może oglądano ją w Kinie Corso. We wspomnieniach żydów szydłowieckich w książce „Szydlowiec memorial book” wydanej w Nowym Jorku w 1974 r. przewija się postać ładnej i inteligentnej, niemieckiej blondynki zwanej Madame X. Za jej wstawiennictwem u rezydującego w Radomiu gubernatora Karla Lasha w Szydłowcu w 1941 roku nie zostało wydzielone odrębne getto, a żydzi mogli pozostać we własnych domach. Madame X przyczyniła się także do uwolnienia z radomskiego więzienia aresztowanego przez gestapo nauczyciela Altera Freedmana. Za swoją pomoc była sowicie wynagradzana wyrobami jubilerskimi, futrami i zegarkami. Z relacji Abrahama Finklera można się dowiedzieć, że Madame X była żoną wysoko postawionego urzędnika dystryktu radomskiego, a także kochanką gubernatora Lascha. Według słów Finklera „Dla Szydłowca czyniła cuda”. Żydzi z Szydłowca, których jednak nie objęła jej dobroczynna działalność trafiali często do fabryki amunicji Hasag w Skarżysku, a następnie do Mauthausen, gdzie pracowali między innymi dla Hirtenberger Patronen Fabrik pod kierownictwem Fritza Mendla pierwszego męża Hedy Lamarr. Dla wielu z nich był to koniec trasy. Hedy Lamarr zmarła w roku 2000 przeżywając 19 dni nowego millenium. David Foster Wallace popełnił samobójstwo 8 lat później.

Ciekawostki

  • W 1998 r. na okładce pakietu programu graficznego Corel Drew bezprawnie wykorzystano wizerunek Hedy Lamarr . W wyniku ugody odstąpiła od roszczeń.

  • W 2015 roku w domu aukcyjnym Bonhams wystawiono na sprzedaż samochód Rolls-Royce Phantom III Drophead Coupe rocznik 1937 należący do Hedy Lamarr i Fritza Mandla. Nabywca zapłacił około 2 mln. 380 tys. zł.

  • W roku 2016 amerykańska artystka komediowa Jamie Loftus postanowiła zjeść liczącą 1080 stron powieść Dawida Fostera Wallace’a “Infinity Jest”.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *